چهارشنبه سوری یا چهارشنبه سوزی؟/ سلب آرامش مصداق تضییع حق الناس است

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، یک سال شمسی دیگر رو به پایان است و طبق سنتی همه‌ساله، شب آخرین چهارشنبه سال (سه‌شنبه شب) مراسمی برگزار می‌شود که با آتش‌بازی و پریدن از روی آن همراه است.

چهارشنبه‌سوری یکی از جشن‌های ایرانی است، در شاهنامه فردوسی اشاره‌هایی درباره بزم چهارشنبه‌ای در نزدیکی نوروز وجود دارد که نشان دهنده قدمت و کهن بودن جشن چهارشنبه‌سوری است. مراسم سنتی مربوط به این جشن ملی، از دیرباز در فرهنگ سنتی مردمان ایران زنده نگاه داشته شده‌ است.

چهارشنبه سوری نه تنها در گیلان بلکه در تمامی نقاط ایران برجسته ترین و پرشورترین رسم در مجموعه رسوم مقدماتی نوروز است که مهم ترین عنصر آن؛ آتش است و نامش نیز برگرفته از شعله‌های آتش است.

واژه «چهارشنبه‌سوری» از دو واژه چهارشنبه که نام یکی از روزهای هفته‌ است و سوری که به معنی سرخ است ساخته شده‌است، از این جهت در بسیاری از نقاط، چهارشنبه سرخی نیز به آن می گویند.

مراسم چهارشنبه سوری در همه شهرها و روستاهای ایران برگزار می شود  و معمولا بدین صورت است که شب آخرین چهارشنبه سال (یعنی نزدیک غروب آفتاب روز سه شنبه)، بیرون از خانه در فضایی مناسب، آتشی می افروزند و اهل خانه، زن، مرد و کودک از روی آتش می‌پرند و می گویند: «زردی من از تو، سرخی تو از من» و با این شعر بیماری ها، ناراحتی ها و نگرانی های سال کهنه را به آتش می سپارند، تا سال نو را با آسودگی و شادی آغاز کنند.

چهارشنبه سوری یا چهارشنبه سوزی؟

متاسفانه در سال ‌های اخیر چهارشنبه سوری پایان سال کم کم به یک معضل اجتماعی و انسانی تبدیل شده که جان و روان انسان ها را در وهله اول هدف قرار داده است. امروزه مراسم چهارشنبه سوری شکل سنتی خود را از دست داده و تبدیل به بازی های خطرناک با مواد منفجره و محترقه شده است. مواد محترقه ای که در زمان انفجار علاوه بر تولید صدای بسیار گوشخراش و آزارنده، آسیب‌های جدی به چشم، دست و سایر قسمت‌های بدن وارد می کنند.

هرگونه بی توجهی به نکات ایمنی و سهل انگاری در برپایی مراسم چهارشنبه سوری می تواند زیان های جانی و مالی سنگین و غیر قابل جبرانی را در پی داشته باشد.حادثه برای هرکسی اتفاق می افتد. در برخی حوادث افرادی کشته شده یا به شدت آسیب می بینند. اما از بروز اغلب حوادث از جمله حوادث چهارشنبه سوری می توان جلوگیری کرد.

خداوند در قرآن می فرماید: «مَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَه‏»؛ هر کس به اندازه ذره‏اى بدی کرده باشد، آن را مى‏بیند. زیرا قاضی آن روز همان خدایی است که «لا یَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِی السَّماواتِ وَ لا فِی الْأَرْضِ» در آسمانها و در زمین همسنگ ذره‏اى از او پوشیده و پنهان نیست.

سلب آرامش مصداق تضییع حق الناس

سلب امنیت و آرامش مردم به بهانه لذت و سرور نه تنها روا نیست بلکه مصداق ظلم و تضییع حق الناس است. مردم حق دارند آرامش داشته باشند و در سلامت به سر برند. نادیده گرفتن این حق و تعدی به حقوق آنها یعنی ظلم به آنها و ظلم به دیگران هم گناهی نیست که تنها با استغفار زبانی و ندامت درونی فیصله یابد.

امام باقر(ع) در مورد ظلم به دیگران به این نکته اشاره دارد که خداوند از این ظلم(حق الناس) نمی گذرد [تا اینکه صاحب حق؛ راضی شود].

امام صادق(ع)فرمود: « مَنْ ظَلَمَ مَظْلِمَةً أُخِذَ بِهَا فِی نَفْسِهِ أَوْ فِی مَالِهِ أَوْ فِی وُلْدِه‏» ؛ هر کس ستمی به دیگری کند به همان ستم، گرفتار می شود؛ یا خودش یا دارائی اش یا فرزندش‏.

چهارشنبه سوری با این نگاه و با توجه به وقایعی که در آن رخ می دهد شبی است که در آن  آتش ظلم زبانه می کشد. تمام اشتباه ما این است که فکر می کنیم این کارها، ظلم نیست و ظلم یعنی کشتار کودکان بی دفاع؛ در حالی که لرزاندن دل کودکی هم ظلم است. جوانی که با منفجر کردن نارنجک و یا حتی ترقه ای کودکی را چنان می ترساند که او به آغوش مادر پناهنده شده و بلند گریه می کند و خود مستانه می خندد هم ظالم است و باید منتظر عواقب کار خود باشد.

تفریح و شادی در اسلام حرام نیست به شرط اینکه حرامی در آن نباشد وگرنه حرام و ممنوع است؛ مانند اینکه عده ای بخواهند با تمسخر یک نفر، بخندند و شادی کنند.

چهارشنبه سوری بروز غلط هیجانات شادی طلبانه

سیده فاطمه شفیعی، کارشناس روانشناسی در گفتگو با خبرنگار ایکنا از گیلان، در روز شمار حیات اجتماعی و فرهنگی جوامع روزهایی وجود دارد که افراد به نشانه جشن یا سوگ در آن روزها مراسمی را برگزار می کنند. در ایران نیز آتش به نشانه شادی و شعف یا گرمی و حرارت در مراسم مختلف روشن می شود مردم ایران در شب چهارشنبه آخر سال به قصد زدودن ناپاکی ها و کدورتها ی قلبی و ظاهری سرخ فامی و گل گونی را از آتش به عاریت گرفته و در عوض زردی و ناپاکی و پلیدی را در زبانه های آتش می سوزانند تا در آخر سال با استعانت از خدا وجود خود را بوسیله این عنصر مطهر تطهیر نمایند و سال نو را به نحو احسن آغاز نمایند.

وی افزود: متاسفانه در دهه‌های اخیر این سنت دیرینه که کارکردی فوق العاده در گذشته داشته است دچار تحولاتی شده که رفتارهای جمعی آسیب زا و پایان سال های ناخوشایندی را به همراه داشته است.

شفیعی عواملی همچون تغییر نگرش ها و دیدگاهها نسبت به این سنت، جابجایی در نرم ها و عدم تعادل در بسترهای شادمانی در سطوح مختلف جامعه، عدم اطلاع رسانی و آگاهی بخشی در خانواده، سیستم آموزشی و رسانه های جمعی درباره آیین ها و سنتها را موجب تغییر ماهیت آن از یک سنت و آیین به یک پدیده ی اجتماعی آسیب زا دانست.

کارشناس روانشناسی با بیان اینکه بر کسی پوشیده نیست که اکثر افراد نیازمند تفریح و سرگرمی، شادی و شعف، پاسداشت سنت های خاص، شادی جمعی، و برقراری ارتباط با دوستان و آشنایان هستند، یادآور شد: ایجاد انفجار و احتراق بیشتر پیروی از یک روش غلط است که به سرعت بین افراد شیوع یافته است. عمده افرادی که در شب چهارشنبه ‌سوری به خیابان می‌آیند با انگیزه خرابکاری نیامده‌اند. آنها به دنبال این هستند که در یک فضای عمومی هیجانات شاد‌طلبانه خود را بروز دهند.

وی با تاکید بر اینکه هرگونه برخورد حذفی می تواند موجب تشدید عکس العمل افراد به شکل پرخاشگرانه شود، عنوان کرد: خانواده، آموزش و پرورش و رسانه‌های جمعی به خصوص رسانه ملی در تبیین جایگاه فرهنگی آیین ها و جشن های ملی و چگونگی انجام آنها باید فعال تر باشند.

شفیعی خاطرنشان کرد: نهادهای متولی مکان های مناسبی جهت برگزاری اینگونه جشن ها و تخلیه انرژی نوجوانان و جوانان بر اساس آیین ها و سنتهای ملی درنظر بگیرند.